Kolonoskopia: Jak się przygotować? Uniknij powtórki badania!

Witajcie! Jako doświadczony ekspert, wiem, że przygotowanie do kolonoskopii może wydawać się skomplikowane i stresujące. Moim celem jest przeprowadzenie Was przez ten proces krok po kroku, rozwiewając wszelkie wątpliwości i dając poczucie kontroli. Pamiętajcie, że odpowiednie przygotowanie to klucz do sukcesu badania i Waszego spokoju ducha. Ten artykuł to kompleksowy przewodnik, który krok po kroku przeprowadzi Cię przez proces przygotowań do kolonoskopii. Dowiesz się, jak prawidłowo zaplanować dietę, jakie leki odstawić, jak skutecznie przyjąć preparat przeczyszczający i na co zwrócić uwagę, aby badanie było bezpieczne i wiarygodne. Zminimalizuj stres i zyskaj pewność, że jesteś gotowy/a.

Dlaczego prawidłowe przygotowanie do kolonoskopii to absolutna podstawa sukcesu badania?

Kolonoskopia to jedno z najważniejszych badań profilaktycznych i diagnostycznych układu pokarmowego, które pozwala wykryć zmiany chorobowe, takie jak polipy czy nowotwory, na wczesnym etapie. Jednakże, aby badanie było skuteczne i wiarygodne, kluczowe jest odpowiednie przygotowanie pacjenta. Bez niego, nawet najlepszy sprzęt i najbardziej doświadczony lekarz mogą nie być w stanie dokładnie ocenić stanu jelita. Wiem, że perspektywa przygotowań może budzić obawy, ale chcę Was uspokoić i przeprowadzić przez ten proces, pokazując, że jest on w pełni wykonalny i ma ogromne znaczenie dla Waszego zdrowia.

Po co ten cały wysiłek? Jak czyste jelito wpływa na dokładność diagnozy

Głównym celem przygotowania jest całkowite oczyszczenie jelita grubego z wszelkich resztek pokarmowych. Dlaczego to takie ważne? Wyobraźcie sobie, że lekarz musi dokładnie obejrzeć każdy centymetr błony śluzowej jelita. Jeśli na ściankach zalegają niestrawione fragmenty jedzenia, mogą one zasłaniać drobne polipy, stany zapalne, a nawet wczesne zmiany nowotworowe. To jak próba oglądania obrazu przez brudną szybę po prostu nie widać wszystkiego jasno. Czyste jelito pozwala na precyzyjną ocenę, pobranie wycinków do badania histopatologicznego, a nawet usunięcie polipów podczas badania, co jest nieocenioną wartością diagnostyczną i terapeutyczną.

Błąd w przygotowaniu, czyli ryzyko powtórki czego chcesz uniknąć?

Niewłaściwe przygotowanie to niestety scenariusz, którego chcemy za wszelką cenę uniknąć. Jeśli jelito nie zostanie odpowiednio oczyszczone, lekarz może nie być w stanie przeprowadzić pełnego badania, co skutkuje koniecznością jego powtórzenia. To oznacza ponowne całe przygotowania dieta, leki, picie preparatu przeczyszczającego a także dodatkowy stres, stracony czas i koszty. Moje doświadczenie pokazuje, że dokładne i sumienne podejście do przygotowań to inwestycja w Wasze zdrowie i komfort, która pozwala uniknąć niepotrzebnych komplikacji i zapewnia spokój ducha po badaniu.

Twój plan działania krok po kroku: Oś czasu przygotowań do kolonoskopii

Przygotowania do kolonoskopii to proces, który nie zaczyna się dzień przed badaniem, ale wymaga wcześniejszego planowania i konsekwencji. Stworzyłam dla Was szczegółowy harmonogram, który pomoże Wam zorganizować wszystkie niezbędne działania. Pamiętajcie, że każdy krok ma znaczenie i przyczynia się do sukcesu całego przedsięwzięcia.

Tydzień do badania (7 dni przed): Pierwsze zmiany w diecie i lekach

Na 7 dni przed planowaną kolonoskopią rozpoczynamy pierwsze, ale bardzo ważne zmiany. To czas, kiedy należy wprowadzić dietę lekkostrawną. Oznacza to rezygnację z ciężkostrawnych potraw, dań smażonych, tłustych mięs i dużej ilości błonnika. Co więcej, to moment na odstawienie preparatów żelaza, które mogłyby zabarwić śluzówkę jelita i utrudnić ocenę. Niezwykle istotna jest także konsultacja z lekarzem prowadzącym w sprawie przyjmowanych leków, zwłaszcza tych wpływających na krzepliwość krwi, takich jak Acard, Xarelto czy Eliquis. Lekarz zdecyduje, czy należy je odstawić, zmienić dawkowanie, czy zastąpić innymi preparatami, np. heparyną drobnocząsteczkową.

Na 3 dni przed badaniem: Kluczowa dieta ubogoresztkowa co to oznacza w praktyce?

Od 3 do 5 dni przed badaniem przechodzimy na dietę ubogoresztkową. To jeden z najważniejszych etapów przygotowań. Dieta ta polega na wyeliminowaniu z jadłospisu produktów bogatych w błonnik, które mogłyby zalegać w jelitach. Bezwzględnie należy unikać:

• produktów z drobnymi pestkami i nasionami, takich jak kiwi, truskawki, maliny, winogrona, pomidory, mak, siemię lniane, sezam, orzechy. Pestki te są szczególnie problematyczne, ponieważ mogą przykleić się do ściany jelita, imitując zmiany chorobowe lub utrudniając ich wykrycie.
• pieczywa pełnoziarnistego, razowego, z ziarnami,
• grubych kasz (gryczana, pęczak), brązowego ryżu,
• warzyw strączkowych (fasola, groch, soczewica).

Celem jest maksymalne ograniczenie ilości resztek pokarmowych w jelicie, co zapewni jego czystość.

Dzień przed badaniem: Przechodzimy na dietę płynną i zaczynamy oczyszczanie

Dzień poprzedzający kolonoskopię to czas, kiedy dieta staje się bardzo restrykcyjna przechodzimy na dietę płynną lub półpłynną. Ostatni lekki posiłek, np. bulion, można zjeść najpóźniej w porze obiadowej, czyli około godziny 15:00. Po tym czasie dozwolone są już tylko klarowne płyny:

• klarowny bulion (bez warzyw i mięsa),
• kisiel,
• galaretka (ale bez czerwonych i fioletowych barwników, które mogłyby imitować krew),
• herbata,
• klarowne soki (np. jabłkowy, winogronowy, ale bez miąższu).

Po południu lub wieczorem rozpoczniecie picie specjalnego preparatu przeczyszczającego, zgodnie z instrukcjami lekarza i ulotką leku. To właśnie ten etap jest kluczowy dla ostatecznego oczyszczenia jelita.

Finał przygotowań: Co wolno, a czego nie wolno robić w dniu badania?

W dniu badania obowiązuje bezwzględny zakaz jedzenia jakichkolwiek posiłków. Możecie pić klarowne, niegazowane płyny (wodę, herbatę bez mleka) do około 2-4 godzin przed planowaną godziną badania. To bardzo ważne, aby nie pić później, ponieważ pełny żołądek może utrudnić badanie, a w przypadku znieczulenia ogólnego, stwarza ryzyko zachłyśnięcia. Jeśli kolonoskopia ma być wykonana w znieczuleniu ogólnym, zasady są jeszcze bardziej rygorystyczne: musicie być całkowicie na czczo, co oznacza brak jedzenia i picia przez co najmniej 5-8 godzin przed zabiegiem. Ostatnią porcję preparatu przeczyszczającego należy przyjąć najpóźniej na 3-4 godziny przed badaniem, tak aby jelito było czyste i gotowe.

Dieta przed kolonoskopią bez tajemnic: Co jeść, a czego unikać jak ognia?

Dieta jest jednym z najważniejszych elementów przygotowania do kolonoskopii. Jej odpowiednie przestrzeganie gwarantuje sukces badania i pozwala uniknąć niepotrzebnych komplikacji. Przygotowałam dla Was listy produktów, które pomogą Wam w planowaniu posiłków, a także przykładowy jadłospis.

Lista zakupów: Produkty dozwolone, które ułatwią Ci przygotowanie

Oto lista produktów, które możecie śmiało włączyć do swojej diety lekkostrawnej i ubogoresztkowej, a także tych, które będą dozwolone w diecie płynnej:

• Białe pieczywo (bułki pszenne, sucharki, biszkopty)
• Jasny makaron, biały ryż
• Gotowane lub pieczone chude mięso (drób bez skóry, chude ryby, np. dorsz, mintaj)
• Jajka (gotowane na miękko, w koszulce)
• Klarowne zupy, buliony (bez warzyw i mięsa, tylko sam wywar)
• Kisiele, galaretki (bez czerwonych i fioletowych barwników)
• Klarowne soki (jabłkowy, winogronowy) bez miąższu
• Woda niegazowana, herbata (czarna, ziołowa, owocowa, ale bez mleka)
• Miód (w niewielkich ilościach)

Absolutnie zakazane: Tych produktów unikaj, by nie zepsuć efektu (pestki, ziarna, barwniki)

Te produkty to absolutne tabu przed kolonoskopią. Ich spożycie może zniweczyć całe przygotowania:

• Warzywa i owoce z drobnymi pestkami (np. kiwi, truskawki, maliny, jeżyny, pomidory, winogrona, figi)
• Warzywa surowe i gotowane, zwłaszcza te bogate w błonnik (kapusta, brokuły, kalafior, kukurydza, fasola, groch, soczewica)
• Pieczywo pełnoziarniste, razowe, z ziarnami, otręby
• Kasze (gryczana, pęczak, jęczmienna), brązowy ryż
• Nasiona (mak, siemię lniane, sezam, słonecznik), orzechy, migdały
• Tłuste mięsa, wędliny, sery żółte, pleśniowe
• Czerwone i fioletowe barwniki (np. w galaretkach, napojach, cukierkach, burakach) mogą imitować krew w jelicie
• Alkohol, napoje gazowane
• Mleko i przetwory mleczne (w dużych ilościach)

Przykładowy jadłospis na 3 dni przed badaniem jedz smacznie i bezpiecznie

Poniżej przedstawiam przykładowy jadłospis, który pomoże Wam przejść przez ostatnie dni przed badaniem. Pamiętajcie o stopniowym przechodzeniu na płyny.

3 dni przed badaniem (dieta ubogoresztkowa):

• Śniadanie: Biała bułka pszenna z chudą wędliną (np. indyk, kurczak) lub jajkiem na miękko, herbata.
• Obiad: Gotowany filet z kurczaka lub dorsza (bez skóry), biały ryż, niewielka porcja gotowanej marchewki (bez skórki).
• Kolacja: Jasny makaron z lekkim sosem (np. na bazie bulionu), sucharki.

2 dni przed badaniem (dieta ubogoresztkowa):

• Śniadanie: Kasza manna na wodzie z miodem, herbata.
• Obiad: Zupa krem z dyni (bez pestek i skórki, przetarta na gładko) z grzankami z białego pieczywa.
• Kolacja: Gotowane jajka, białe pieczywo, woda.

Dzień przed badaniem (dieta płynna):

• Śniadanie (lekkie, do ok. 9:00): Biała bułka pszenna z chudą wędliną lub dżemem bez pestek, herbata.
• Obiad (do 15:00): Klarowny bulion drobiowy lub warzywny (bez warzyw), galaretka (bez czerwonych barwników).
• Po południu/wieczorem: Rozpoczęcie picia preparatu przeczyszczającego, woda, klarowne soki (jabłkowy, winogronowy bez miąższu).

Czy można pić kawę lub herbatę? Rozwiewamy wątpliwości dotyczące napojów

To bardzo częste pytanie! Czarna kawa i herbata (bez mleka i cukru) są zazwyczaj dozwolone w dniach poprzedzających badanie, szczególnie w fazie diety lekkostrawnej i ubogoresztkowej. Jednak w dniu badania można pić tylko klarowne, niegazowane płyny. Oznacza to, że kawa i herbata są dozwolone, ale bez żadnych dodatków, takich jak mleko czy śmietanka. Absolutnie należy unikać napojów gazowanych, soków z miąższem oraz alkoholu. Pamiętajcie, że odpowiednie nawodnienie jest ważne, ale zawsze z umiarem i zgodnie z zaleceniami dotyczącymi płynów przed znieczuleniem.

Wyzwanie numer jeden: Jak przetrwać picie preparatu przeczyszczającego?

Wiem, że picie preparatu przeczyszczającego jest często wskazywane jako najmniej przyjemna część przygotowań do kolonoskopii. Nie będę ukrywać, że bywa to wyzwaniem, ale zapewniam Was, że istnieją sprawdzone metody, aby ten etap był jak najbardziej komfortowy i skuteczny. Pamiętajcie, że to klucz do czystego jelita i udanego badania!

Fortrans, Eziclen, Moviprep czym różnią się popularne preparaty i który wybrać?

W Polsce najczęściej stosowane są preparaty na receptę, takie jak Fortrans, Eziclen, Moviprep, Clensia czy CitraFleet. Różnią się one przede wszystkim objętością płynu, który trzeba wypić, oraz schematem dawkowania.

• Fortrans wymaga wypicia dużej objętości płynu (zazwyczaj 4 litry).
• Eziclen i Moviprep to preparaty o mniejszej objętości (zazwyczaj 2 litry roztworu plus dodatkowe 2 litry klarownych płynów).
• CitraFleet to koncentrat, który rozpuszcza się w mniejszej ilości wody, a jego działanie jest nieco inne.

, który bierze pod uwagę Wasz stan zdrowia, preferencje oraz ewentualne przeciwwskazania. Zawsze dokładnie zapoznajcie się z ulotką dołączoną do Waszego preparatu!

Schemat "na raty" (split-dose): Dlaczego picie w dwóch porcjach jest skuteczniejsze i lepiej tolerowane?

Moje doświadczenie i badania naukowe jasno wskazują, że najskuteczniejszym i najlepiej tolerowanym schematem jest przyjęcie preparatu w dwóch dawkach, czyli tzw. "split-dose". Na czym to polega?

• Pierwszą porcję preparatu pije się zazwyczaj po południu lub wieczorem w dniu poprzedzającym badanie.
• Drugą porcję przyjmuje się wcześnie rano w dniu badania.

Ten podział ma wiele zalet: zwiększa skuteczność oczyszczania jelita (co przekłada się na lepszą widoczność dla lekarza) i poprawia tolerancję preparatu, ponieważ nie trzeba wypijać całej objętości naraz. Pamiętajcie, że ostatnią porcję płynu należy przyjąć najpóźniej na 3-4 godziny przed badaniem, aby jelito miało czas na całkowite oczyszczenie.

Sprawdzone triki na poprawę smaku: Schładzanie, sok z cytryny i inne metody, które naprawdę działają

Smak preparatów przeczyszczających bywa wyzwaniem, ale mam dla Was kilka sprawdzonych trików, które naprawdę działają i pomogą Wam przejść przez ten etap:

• Schłodź preparat: Umieść go w lodówce na kilka godzin przed piciem. Zimny płyn jest znacznie łatwiejszy do przełknięcia.
• Dodaj sok z cytryny: Jeśli ulotka preparatu na to pozwala (niektóre preparaty mają już dodatek smakowy), wyciśnij do niego sok z cytryny lub limonki. Kwaskowaty smak może złagodzić nieprzyjemne odczucia.
• Pij przez słomkę: Użycie słomki pozwala ominąć kubki smakowe na języku, co może zmniejszyć odczuwanie nieprzyjemnego smaku.
• Zagryzaj: Po każdym wypitym kubku preparatu, spróbuj ssać plasterek cytryny, miętowy cukierek (bez barwników!) lub kostkę lodu.
• Pij powoli, małymi łykami: Nie spiesz się! Zbyt szybkie picie może wywołać nudności. Staraj się pić szklankę (ok. 250 ml) co 15 minut.

Co robić, gdy pojawiają się nudności? Praktyczne porady, jak zminimalizować dyskomfort

Nudności to częsty efekt uboczny picia preparatu. Jeśli się pojawią, nie panikujcie. Oto co możecie zrobić:

• Zrób krótką przerwę: Odłóż szklankę na 10-15 minut. Czasem to wystarczy, aby żołądek się uspokoił.
• Spacer: Krótki spacer po pokoju może pomóc w złagodzeniu nudności.
• Ssij kostkę lodu: Zimno może przynieść ulgę.
• Głębokie oddychanie: Skupienie się na spokojnym, głębokim oddechu może pomóc opanować odruch wymiotny.

Pamiętajcie, że szybkie picie nasila nudności, dlatego tak ważne jest, aby pić powoli i systematycznie.

Leki stałe a kolonoskopia: O czym musisz poinformować swojego lekarza?

Zarządzanie lekami stałymi przed kolonoskopią jest absolutnie kluczowe dla Waszego bezpieczeństwa. To nie jest moment na samodzielne decyzje! Zawsze, bez wyjątku, należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym w sprawie wszystkich przyjmowanych leków.

Leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe (Acard, Xarelto): Kiedy i jak bezpiecznie je odstawić?

Leki przeciwkrzepliwe (np. Xarelto, Eliquis, Pradaxa, Warfin) oraz przeciwpłytkowe (np. Acard, Polocard, Plavix) to grupa leków, która wymaga szczególnej uwagi. Ich stosowanie zwiększa ryzyko krwawienia, zwłaszcza jeśli podczas kolonoskopii konieczne będzie usunięcie polipa lub pobranie wycinków.

• Nigdy nie odstawiajcie tych leków na własną rękę! Decyzję o ich odstawieniu, zmianie dawkowania lub zamianie na inne preparaty (np. heparyny drobnocząsteczkowe podawane w zastrzykach) musi podjąć lekarz prowadzący lub kardiolog.
• Zazwyczaj leki te odstawia się na kilka dni przed badaniem, ale dokładny czas zależy od rodzaju leku i Waszego stanu zdrowia.
• Lekarz oceni ryzyko krwawienia podczas badania w stosunku do ryzyka zakrzepicy po odstawieniu leku.

Cukrzyca, nadciśnienie, choroby serca: Jak przyjmować leki w dniu badania?

Większość leków na choroby przewlekłe, takie jak nadciśnienie tętnicze czy choroby serca, należy przyjąć normalnie w dniu badania, popijając niewielką ilością wody (maksymalnie pół szklanki). Jest to bezpieczne i ważne dla utrzymania stabilnego stanu zdrowia.

• Wyjątkiem są leki na cukrzycę. Ze względu na dietę i brak jedzenia, dawkowanie insuliny lub doustnych leków przeciwcukrzycowych może wymagać modyfikacji. Koniecznie skonsultujcie to z diabetologiem lub lekarzem rodzinnym.
• Zawsze miejcie ze sobą listę wszystkich przyjmowanych leków, aby móc ją przedstawić personelowi medycznemu.

Suplementy diety, zwłaszcza żelazo dlaczego należy je odstawić tydzień wcześniej?

Wiele osób zapomina o suplementach diety, a one również mogą mieć wpływ na przygotowanie do kolonoskopii.

• Preparaty żelaza: Należy je bezwzględnie odstawić na 7 dni przed badaniem. Żelazo może zabarwić śluzówkę jelita na czarno, co utrudni ocenę i może być mylnie zinterpretowane jako zmiany chorobowe.
• Inne suplementy: Warto skonsultować z lekarzem, czy inne przyjmowane suplementy (np. błonnik, zioła) nie powinny być również odstawione na kilka dni przed badaniem. Lepiej dmuchać na zimne.

Kolonoskopia w znieczuleniu ogólnym: Co musisz wiedzieć o dodatkowych przygotowaniach?

Coraz więcej pacjentów decyduje się na kolonoskopię w znieczuleniu ogólnym, co znacznie zwiększa komfort badania. Jednak taka forma znieczulenia wiąże się z kilkoma dodatkowymi wymogami, które są kluczowe dla Waszego bezpieczeństwa. Warto o nich wiedzieć z wyprzedzeniem.

Kluczowa zasada "na czczo": Ile godzin przed narkozą nie można jeść ani pić?

Jeśli badanie ma być przeprowadzone w znieczuleniu ogólnym (czyli w narkozie), zasada "na czczo" jest bezwzględna i niezwykle ważna. Oznacza to, że nie wolno przyjmować żadnych pokarmów ani płynów przez co najmniej 5-8 godzin przed planowaną godziną zabiegu. Dlaczego to takie istotne? W trakcie znieczulenia mięśnie, w tym te odpowiedzialne za odruch połykania, są zwiotczałe. Jeśli w żołądku znajduje się treść pokarmowa lub płyny, istnieje ryzyko zachłyśnięcia się nimi (aspiracji) do dróg oddechowych, co może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie płuc. Zawsze przestrzegajcie wytycznych anestezjologa w tej kwestii!

Jakie dodatkowe badania mogą być wymagane przed znieczuleniem?

Przed znieczuleniem ogólnym anestezjolog musi ocenić Wasz ogólny stan zdrowia, aby zminimalizować ryzyko powikłań. W tym celu mogą być wymagane dodatkowe badania diagnostyczne, takie jak:

• Elektrokardiogram (EKG) ocena pracy serca.
• Morfologia krwi ocena ogólnego stanu zdrowia, poziomu hemoglobiny.
• Jonogram ocena poziomu elektrolitów.
• Grupa krwi na wypadek konieczności przetoczenia krwi.
• Inne badania, w zależności od Waszych chorób przewlekłych i wieku.

Zakres wymaganych badań zawsze ustala lekarz anestezjolog podczas konsultacji przed zabiegiem.

Rola osoby towarzyszącej: Dlaczego nie wrócisz do domu samodzielnie?

Po kolonoskopii wykonanej w znieczuleniu ogólnym, bezwzględnie musicie mieć zapewnioną opiekę osoby towarzyszącej. Jest to wymóg bezpieczeństwa i większość placówek nie wypuści Was do domu bez opieki.

• Po narkozie możecie odczuwać senność, zawroty głowy, osłabienie koncentracji.
• Nie wolno prowadzić pojazdów mechanicznych przez co najmniej 24 godziny po znieczuleniu.
• Nie powinno się podejmować ważnych decyzji, podpisywać dokumentów ani obsługiwać maszyn.

Obecność bliskiej osoby jest kluczowa dla Waszego bezpieczeństwa i komfortu powrotu do domu oraz pierwszych godzin po zabiegu.

Czy jestem dobrze przygotowany/a? Oznaki, że jelito jest gotowe do badania

Po całym wysiłku związanym z dietą i piciem preparatu, naturalne jest pytanie: "Czy na pewno jestem dobrze przygotowany/a?". Istnieją jasne oznaki, które pomogą Wam ocenić, czy Wasze jelito jest gotowe do badania. To pomoże zredukować niepokój i da pewność, że wszystko poszło zgodnie z planem.

Ostateczny test: Jak powinien wyglądać stolec tuż przed badaniem?

Kluczowym wskaźnikiem prawidłowego przygotowania jest wygląd stolca. Tuż przed badaniem, Wasze wypróżnienia powinny mieć postać niemal czystej wody. Oznacza to, że:

• Stolec jest płynny i klarowny.
• Ma żółtawe lub słomkowe zabarwienie, przypominające mocz.
• Nie zawiera żadnych stałych resztek pokarmowych ani drobinek.

Jeśli Wasze wypróżnienia nadal zawierają stałe fragmenty, są mętne lub ciemne, może to oznaczać niedostateczne przygotowanie. W takiej sytuacji bezwzględnie skontaktujcie się z ośrodkiem, w którym ma się odbyć badanie, aby uzyskać dalsze instrukcje. Czasem wystarczy wypić dodatkową porcję płynów lub preparatu, ale decyzję zawsze podejmuje personel medyczny.

Przeczytaj również: Wyniki żelaza: Fe, ferrytyna, TIBC co oznaczają dla zdrowia?

Co spakować do torby, idąc na badanie? Praktyczna checklista

Abyście czuli się komfortowo i byli dobrze przygotowani na dzień badania, przygotowałam dla Was praktyczną checklistę rzeczy, które warto spakować do torby:

• Dowód osobisty i skierowanie na badanie
• Wyniki wcześniejszych badań (jeśli były wymagane, np. EKG, morfologia)
• Lista wszystkich przyjmowanych leków (z nazwami i dawkowaniem)
• Wygodne, luźne ubranie, które łatwo zdjąć i założyć
• Dodatkowa bielizna na zmianę (na wszelki wypadek)
• Butelka wody niegazowanej (jeśli dozwolone picie przed badaniem)
• Chusteczki nawilżane (przydatne po częstych wizytach w toalecie)
• Książka, słuchawki, tablet lub inne umilacze czasu oczekiwania
• Okulary (jeśli nosisz) i etui na nie
• Telefon komórkowy i ładowarka
• Osoba towarzysząca (jeśli badanie w znieczuleniu ogólnym)